Hội nhập kinh tế sẽ đem lại cho doanh nghiệp Việt Nam vô số cơ hội làm ăn. Tuy nhiên, điều đó cũng buộc họ phải can đảm va chạm với những cú đập của thương trường. Trong những tình huống đó, doanh nghiệp chỉ có thể “nói chuyện” bằng luật...
Vấn đề này vừa được mổ xẻ kỹ lưỡng tại Hội thảo Trọng tài Thương mại- phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả do Phòng thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 3/4.
Nhiều tiền lệ cay đắng Dẫn chứng về những rủi ro pháp lý trong xu thế toàn cầu hóa, ông Dương Đăng Huệ, Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) nêu trường hợp Vietnam Airlines bị kiện đòi bồi thường gần 1 triệu USD ở Italia.
Ban đầu đây chỉ là vấn đề về lao động và tiền công, khi có phát sinh tranh chấp đã không xử lý kịp thời nên đối tác đã lợi dụng biến thành một vụ kiện thương mại. Ở đây, rủi ro pháp lý này đã gây ra nhiều thiệt hại.
"Có những thiệt hại vật chất có thể đo đếm được còn có những thiệt hại không đo đếm được, trong trường hợp này là làm ảnh hưởng đến khả năng thâm nhập thị trường cũng như thương hiệu, uy tín và khả năng cạnh tranh thị trường" - ông Huệ đánh giá.
Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam cũng đã từng hứng chịu những rủi ro pháp lý trong thương mại quốc tế khi bị nước ngoài đăng ký mất bản quyền nhãn hiệu trên thị trường quốc tế. Nhãn hiệu Vinataba chỉ mới được đăng ký trong nước nhưng, khi tiến hành đăng ký ở nước ngoài mới phát hiện một công ty của Indonesia đã sử dụng thương hiệu này tại 13 quốc gia.
Theo ông Huệ, rõ ràng, trong trường hợp này, sản phẩm Vinataba không thể xuất khẩu sang các nước đã bị đăng ký tước đoạt thương hiệu. Đồng thời, công ty tại những nước này có thể sản xuất Vinataba giả để đưa vào Việt Nam. Ngoài ra, những ảnh hưởng đến uy tín và thương hiệu của doanh nghiệp và ngành thuốc lá Việt Nam không phải là nhỏ.
Tổng công ty Thuốc lá đã thực hiện việc đòi lại nhãn hiệu của mình nhưng đến nay mới chính thức thành công trên thị trường Campuchia, Lào và đang tiếp tục tiến hành tại thị trường Trung Quốc. Công việc này không những rất khó khăn mà còn hết sức tốn kém.
Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại được tiến hành theo trình tự, thủ tục do các bên thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật. Việc giải quyết tranh chấp được tiến hành bởi Hội động Trọng tài thuộc một Trung tâm Trọng tài nhất định hoặc bởi Hội đồng Trọng tài do các bên thành lập, tùy thuộc vào quyền lựa chọn của các bên. Vụ kiện thương mại lớn nhất mà DN Việt Nam đương đầu gần đây là EU kiện giày mũ da bán phá giá vào thi trường khu vực này. Quá trình xử lý vụ kiện cũng xảy ra những rủi ro thương mại mà hậu quả DN Việt Nam hứng chịu. Trong vụ kiện bán phá giá cá basa tại thị trường Hoa Kỳ, Việt Nam cũng đã thua kiện.
Thực tế thời gian qua cho thấy, do chưa có sự am hiểu đầy đủ luật pháp quốc tế, việc quản lý rủi ro pháp lý của các DN Việt Nam chưa được chú trọng, dẫn đến tình trạng nhiều DN đã phải đối mặt với rủi ro và thiệt hại không đáng có.
1001 rủi ro Theo PGS, TS Dương Đăng Huệ, nên tạo ra cơ chế "thi đua" giữa tòa án và trọng tài, trên cơ sở đó nâng cao năng lực của thẩm phán và trọng tài viên. Theo thói quen, các doanh nghiệp nước ngoài thường thích sử dụng trọng tài hơn là toà án.
Trong khi đó, ông Phạm Tuấn Anh, Chánh toà Kinh tế TAND TP.Hà Nội liệt kê ra hàng loạt rủi ro khác nhau như: liên quan đến xác lập quyền và chuyển dịch quyền sở hữu, quyền quản lý tài sản theo pháp luật nước ngoài; liên quan đến các rào cản thương mại và kỹ thuật của các Chính phủ, rủi ro liên quan đến các thoả thuận về thuế.
Rủi ro liên quan đến DN bị kiện chống bán phá giá, bị áp dụng mức thuế bán phá giá... là dễ hiểu vì mỗi quốc gia luôn xây dựng một hệ thống pháp luật, chính sách để bảo vệ thị trường, DN và người tiêu dùng của mình.
Nếu không hiểu biết đầy đủ về các quy định này thì DN Việt Nam sẽ không thâm nhập được thị trường nước ngoài, thậm chí sẽ gặp phải hậu quả nặng nề.
Chỉ riêng các rủi ro liên quan đến sở hữu trí tuệ đã có thể phân ra rất nhiều dạng như: liên quan đến nhãn hiệu thương hiệu; liên quan đến vấn đề sáng chế; liên quan đến bí quyết kỹ thuật và chuyển giao công nghệ; liên quan đến vấn đề bản quyền... Mỗi dạng rủi ro liên quan đến hàng loạt quy định pháp lý và kỹ thuật chuyên môn, được thiết lập trên những hệ thống pháp luật đặc thù của từng nước khác nhau.
Bên cạnh đó, còn có rất nhiều dạng rủi ro xảy ra có khi chỉ vì chưa hiểu biết đầy đủ về pháp luật Việt Nam. Điều này tưởng như không thể nhưng lại xảy ra khi không ít DN Việt Nam thiếu quan tâm đến việc nghiên cứu và áp dụng pháp luật trong nước. Trong khi đó, đối tác nước ngoài lại có sự chuẩn bị chu đáo khiến chúng ta rơi vào cảnh thua thiệt.
Cũng có thể rủi ro xảy ra do không tiên liệu trước được sự thay đổi của luật pháp chính sách của nước ngoài cũng như Việt Nam. Chính sách pháp lý sẽ có những thay đổi để phù hợp với thực tiễn, nếu DN không cập nhật có thể vấp phải những thiệt hại lớn, thậm chí là phá sản. Điều này không chỉ xảy ra khi chính sách nước ngoài thay đổi mà có thể đến từ việc thay đổi những chính sách của Việt Nam.
Một rủi ro mà DN Việt Nam hay gặp phải trong thời gian qua là liên quan đến việc thẩm định tư cách pháp lý, tài chính của đối tác cũng như người đại diện đối tác nước ngoài.
Trên thực tế, không ít DN Việt Nam bị lừa đảo do thiếu thông tin của đối tác. Điều này cũng bộc lộ một thực tế là ở Việt Nam chưa có cơ quan, tổ chức nào có khả năng thẩm định tư cách pháp lý cũng như tài chính của đối tác nước ngoài cũng như người đại diện của họ.
Thậm chí khi đã xảy ra rủi ro, tranh chấp cần phải giải quyết cũng có thể vấp tiếp những rủi ro liên quan đến việc lựa chọn luật áp dụng và cơ quan giải quyết tranh chấp, rủi ro liên quan đến thi hành phán quyết của trọng tài hoặc toà án nước ngoài.
Theo www.vtc.vn