Luật dạy nghề được Quốc hội thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XI. Đây là một đạo luật quan trọng tạo ra hệ thống pháp luật về dạy nghề đồng bộ, thống nhất, có giá trị pháp lý cao nhằm phát triển mạnh nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất và dịch vụ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế.
I. SỰ CẦN THIẾT BAN HÀNH LUẬT DẠY NGHỀ.
Phát triển mạnh dạy nghề là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm đào tạo nhân lực kỹ thuật có năng lực thực hành đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu lao động, yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và tăng khả năng cạnh tranh của lao động Việt Nam trong khu vực. Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ: “Phát triển nhanh và phân bố hợp lý hệ thống trường dạy nghề trên địa bàn cả nước, mở rộng các hình thức đào tạo nghề đa dạng, linh hoạt, năng động“. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX tại Đại hội lần thứ X của Đảng đã chủ trương: “Phát triển mạnh hệ thống giáo dục nghề nghiệp, tăng nhanh quy mô đào tạo cao đẳng nghề, trung cấp nghề cho các khu công nghiệp, các vùng kinh tế động lực và cho việc xuất khẩu lao động. Mở rộng mạng lưới cơ sở dạy nghề, phát triển trung tâm dạy nghề quận, huyện. Tạo bước chuyển biến căn bản về chất lượng dạy nghề, tiếp cận với trình độ tiên tiến của khu vực và thế giới. Đẩy mạnh xã hội hoá, khuyến khích phát triển các hình thức dạy nghề đa dạng, linh hoạt: dạy nghề ngoài công lập, tại doanh nghiệp, tại làng nghề...; tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động học nghề, lập nghiệp. Tổ chức dạy nghề, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ sản xuất phù hợp cho nông dân, đồng bào dân tộc thiểu số.”
Trong những năm gần đây, hệ thống dạy nghề đã phục hồi và có bước phát triển. Dạy nghề ngày càng sát hơn với nhu cầu của thị trường lao động, cung cấp nhân lực cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các khu công nghiệp, khu chế xuất, các ngành kinh tế trọng điểm, chương trình xuất khẩu lao động và tạo việc làm. Số trường dạy nghề tăng nhanh đã cơ bản xoá được tình trạng trắng trường ở các tỉnh vùng núi phía Bắc, Tây Nguyên, đồng bằng sông Cửu Long; phát triển trường dạy nghề của quân đội, doanh nghiệp và đang hình thành một số trường trọng điểm chất lượng cao. Chất lượng dạy nghề bước đầu đáp ứng được yêu cầu thị trường lao động, cơ cấu nghề phù hợp hơn, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp các khoá học nghề tìm được việc làm đạt khoảng 60-70%, ở một số nghề đạt trên 90%.
Thực hiện chủ trương xã hội hoá và đa dạng hoá dạy nghề, đến cuối năm 2005 có 476 cơ sở dạy nghề ngoài công lập (kể cả cơ sở dạy nghề có vốn đầu tư của nước ngoài). Nguồn lực cho hoạt động dạy nghề, ngoài ngân sách nhà nước, còn huy động từ đóng góp của người học 19%, của doanh nghiệp, cơ sở dạy nghề 11% và các nguồn khác khoảng 10%. Nhà nước đã ban hành chính sách dạy nghề ưu tiên cho lao động nông thôn, thanh niên dân tộc thiểu số, bộ đội xuất ngũ, dạy nghề cho lao động đi làm việc ở nước ngoài, cho người tàn tật; hỗ trợ dạy nghề cho nông dân chuyển đổi mục đích sử dụng đất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế...
Tuy nhiên, hoạt động dạy nghề vẫn còn bất cập so với yêu cầu, cụ thể là: số lượng cơ sở dạy nghề mặc dù tăng nhanh nhưng còn ít, nhất là ở vùng núi phía Bắc, Tây Nguyên, vùng duyên hải Nam Trung bộ và đồng bằng sông Cửu Long; quy mô dạy nghề còn nhỏ, mất cân đối so với các trình độ đào tạo khác trong hệ thống giáo dục quốc dân; chưa đáp ứng được nhu cầu lao động kỹ thuật có năng lực thực hành về số lượng, cơ cấu nghề và cơ cấu trình độ, nhất là thiếu hụt nhân lực kỹ thuật trình độ cao ở các khu công nghiệp, các vùng kinh tế động lực; chưa áp dụng kịp thời những tiến bộ của kỹ thuật, công nghệ trong sản xuất và dịch vụ vào dạy nghề; các điều kiện bảo đảm chất lượng tuy có được cải thiện, nhưng vẫn thấp so với yêu cầu.
Toàn cầu hoá đang là một xu thế khách quan, sự cạnh tranh giữa các quốc gia về kinh tế, thương mại, kỹ thuật-công nghệ ngày càng quyết liệt; lợi thế cạnh tranh thuộc về quốc gia có nguồn nhân lực chất lượng cao. Việt Nam bắt đầu thực hiện lộ trình AFTA và WTO trong thời gian tới, nên cạnh tranh về lao động ngay ở thị trường trong nước và khu vực cũng là một thách thức lớn. Điều đó đòi hỏi dạy nghề phải đổi mới về cơ chế, chính sách và pháp luật.
Quốc hội đã ban hành Luật Giáo dục năm 2005 quy định dạy nghề là một bộ phận của hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời quy định một số nội dung về dạy nghề; Bộ luật Lao động cũng có một chương quy định về học nghề. Chính phủ đã ban hành các chính sách, các văn bản quy phạm pháp luật quy định về dạy nghề. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các Bộ, ngành, Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương theo thẩm quyền đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật triển khai hoạt động dạy nghề.
Các văn bản pháp luật trên đã tạo lập cơ sở pháp lý cho hoạt động dạy nghề; tháo gỡ một phần những vướng mắc, bức xúc trong thực tiễn. Tuy nhiên, các quy định về dạy nghề vẫn còn tản mạn, thiếu thống nhất, giá trị pháp lý thấp; chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu thực tiễn và tính đặc thù của dạy nghề; quản lý nhà nước và trách nhiệm của người sử dụng lao động với dạy nghề chưa được quy định rõ, chưa theo kịp tiến trình đổi mới của đất nước. Đến nay, vẫn chưa có văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành có giá trị pháp lý cao về dạy nghề.
Để tạo điều kiện cho dạy nghề phát triển mạnh cả về số lượng, chất lượng, đa dạng về cơ cấu ngành nghề và trình độ đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất và dịch vụ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế thì việc ban hành Luật dạy nghề là rất cần thiết.
II. QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO VIỆC XÂY DỰNG LUẬT DẠY NGHỀ
1. Quán triệt và thể chế hoá các quan điểm, định hướng của Đảng về phát triển dạy nghề trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, Nghị quyết Trung ương 2 (Khoá VIII), Kết luận của Hội nghị Trung ương 6 (Khoá IX), Nghị quyết Trung ương 9 (Khoá IX).
2. Đáp ứng yêu cầu về trình độ, kỹ năng thực hành, cơ cấu nghề, ứng dụng kỹ thuật và chuyển giao công nghệ của sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đáp ứng nhu cầu nhân lực của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
3. Đẩy mạnh xã hội hoá dạy nghề theo hướng đa dạng các loại hình cơ sở dạy nghề, phương thức dạy và học. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho mọi tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài đầu tư phát triển dạy nghề.
4. Thực hiện liên thông giữa các trình độ dạy nghề và liên thông với các trình độ đào tạo khác trong hệ thống giáo dục quốc dân; thực hiện phân luồng khuyến khích học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở và trung học phổ thông vào học nghề nhằm tạo điều kiện cho người học được lựa chọn nghề, lựa chọn hình thức học, nâng cao trình độ nghề nghiệp.
5. Bảo đảm công bằng xã hội trong dạy nghề và học nghề; đồng thời Nhà nước có chính sách ưu đãi, ưu tiên, trợ giúp xã hội đối với đối tượng là người có công với cách mạng, người tàn tật, người dân tộc thiểu số, người ở vùng có điều kiện kinh tế- xã hội đặc biệt khó khăn, bộ đội xuất ngũ và những đối tượng đặc thù khác.
6. Bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
III. BỐ CỤC VÀ NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YẾU CỦA LUẬT
A. Bố cục của Luật dạy nghề
Luật Dạy nghề có 11 chương, 92 điều với nội dung cụ thể như sau:
Chương I. Những quy định chung
Chương này gồm 9 điều (từ Điều 1 đến Điều 9) quy định phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; áp dụng Luật dạy nghề; mục tiêu dạy nghề; giải thích từ ngữ; các trình độ đào tạo trong dạy nghề; chính sách của Nhà nước về phát triển dạy nghề; liên thông trong đào tạo; các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động dạy nghề. Chương II. Các trình độ đào tạo trong dạy nghề
Chương này gồm 24 điều (từ Điều 10 đến Điều 33), chia thành 4 mục, quy định
về mục tiêu dạy nghề; thời gian học nghề; yêu cầu về nội dung, phương pháp dạy nghề; chương trình dạy nghề; giáo trình dạy nghề; cơ sở dạy nghề và văn bằng, chứng chỉ đối với trình độ sơ cấp nghề, trung cấp nghề, cao đẳng nghề; dạy nghề chính quy; dạy nghề thường xuyên; chương trình, phương pháp dạy nghề thường xuyên.
Chương III. Tuyển sinh học nghề, hợp đồng học nghề; thi, kiểm tra
Chương này gồm 5 điều (từ Điều 34 đến Điều 38) quy định về tuyển sinh học nghề, hợp đồng học nghề; nội dung hợp đồng học nghề; chấm dứt hợp đồng học nghề và thi, kiểm tra.
Chương IV. Cơ sở dạy nghề
Chương này gồm 16 điều (từ Điều 39 đến Điều 54), chia thành 3 mục, quy định về các loại hình; điều kiện thành lập; thẩm quyền, thủ tục thành lập, cho phép thành lập, đình chỉ hoạt động dạy nghề, sáp nhập, chia, tách, giải thể trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề; đình chỉ hoạt động dạy nghề; quy chế trung tâm dạy nghề, điều lệ trường trung cấp nghề, điều lệ trường cao đẳng nghề; giám đốc trung tâm dạy nghề; hiệu trưởng trường trung cấp nghề, hiệu trưởng trường cao đẳng nghề; hội đồng trường; tổ chức Đảng, đoàn thể, tổ chức xã hội, hội đồng tư vấn, hội đồng thẩm định chương trình, giáo trình dạy nghề trong trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề; nhiệm vụ và quyền hạn của trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề; trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề có vốn đầu tư nước ngoài; thành lập trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề có vốn đầu tư nước ngoài; chính sách đối với cơ sở dạy nghề; chính sách đối với cơ sở dạy nghề tiếp nhận học sinh phổ thông dân tộc nội trú, cơ sở dạy nghề đào tạo người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
Chương V. Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong hoạt động dạy nghề
Chương này gồm 3 điều (từ Điều 55 đến Điều 57) quy định về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong hoạt động dạy nghề; nghĩa vụ của doanh nghiệp trong việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề và đào tạo lại nghề cho người lao động của doanh nghiệp.
Chương VI. Giáo viên dạy nghề, người học nghề
Chương này gồm 10 điều (từ Điều 58 đến Điều 67), chia thành 2 mục, quy định về giáo viên dạy nghề; nhiệm vụ và quyền của giáo viên dạy nghề; tuyển dụng, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ đối với giáo viên dạy nghề; thỉnh giảng; chính sách đối với giáo viên dạy nghề; nhiệm vụ và quyền của người học nghề; nghĩa vụ làm việc có thời hạn của người học nghề; chính sách đối với người học nghề; chính sách đối với người học nghề để đi làm việc ở nước ngoài; chính sách với người đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi nghề; tín dụng học nghề.
Chương VII. Dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật
Chương này gồm 5 điều (từ Điều 68 đến Điều 72) quy định về mục tiêu dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật; cơ sở dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật; chính sách đối với cơ sở dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật; chính sách đối với người tàn tật, khuyết tật học nghề; chính sách đối với giáo viên dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật.
Chương VIII. Kiểm định chất lượng dạy nghề
Chương này gồm 6 điều (từ Điều 73 đến Điều 78) quy định về kiểm định chất lượng dạy nghề; nội dung, hình thức kiểm định chất lượng dạy nghề; quản lý và tổ chức thực hiện kiểm định chất lượng dạy nghề; nhiệm vụ và quyền hạn của cơ sở dạy nghề trong việc thực hiện kiểm định chất lượng dạy nghề; công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ sở dạy nghề được công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề.
Chương IX. Đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia
Chương này gồm 4 điều (từ Điều 79 đến Điều 82) quy định về tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; xây dựng và ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; tổ chức thực hiện việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia; quyền của người lao động trong việc tham dự đánh giá kỹ năng nghề quốc gia.
Chương X. Quản lý nhà nước về dạy nghề
Chương này gồm 8 điều (từ Điều 83 đến Điều 90) quy định nội dung quản lý nhà nước về dạy nghề; cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề; đầu tư cho dạy nghề; quỹ hỗ trợ học nghề; hợp tác quốc tế về dạy nghề; thanh tra dạy nghề; xử lý vi phạm; khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Chương XI. Điều khoản thi hành
Chương này gồm 2 điều (Điều 91 và Điều 92) quy định hiệu lực thi hành và hướng dẫn thi hành Luật.
B. Những nội dung chủ yếu của Luật dạy nghề
1. Phạm vi điều chỉnh
Luật dạy nghề quy định về tổ chức, hoạt động của cơ sở dạy
nghề; quyền và
nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động dạy nghề.
2. Đối tượng áp dụng
Luật dạy nghề áp dụng đối với tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động dạy nghề và tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động dạy nghề tại Việt Nam.
a) Tổ chức tham gia hoạt động dạy nghề bao gồm:
- Trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề công lập, tư thục; trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khác (sau đây gọi chung là doanh nghiệp) có dạy nghề.
- Trường trung cấp chuyên nghiệp, trường cao đẳng, trường đại học có đăng ký dạy nghề.
b) Cá nhân tham gia hoạt động dạy nghề bao gồm:
- Giáo viên dạy nghề, cán bộ quản lý dạy nghề.
- Người học nghề: người học nghề theo chương trình dạy nghề thường xuyên và chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp, học sinh trung cấp nghề, sinh viên cao đẳng nghề.
- Nhà khoa học, nghệ nhân, người có tay nghề cao tham gia dạy nghề.
3. Chính sách của Nhà nước về phát triển dạy nghề:
Luật dạy nghề quy định các chính sách của Nhà nước nhằm tạo điều kiện và khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân tham gia dạy nghề, học nghề.
3.1. Chính sách đối với người học nghề
Nhằm tạo điều kiện cho mọi người được học nghề, ngoài các chính sách đối với người học được quy định tại Luật giáo dục, Luật dạy nghề còn quy định bổ sung thêm một số chính sách sau đối với người học nghề:
- Hỗ trợ các đối tượng được hưởng chính sách người có công, quân nhân xuất ngũ, người dân tộc thiểu số, người thuộc hộ nghèo, người tàn tật, khuyết tật, trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, người trực tiếp lao động trong các hộ sản xuất nông nghiệp bị thu hồi đất canh tác và các đối tượng chính sách xã hội khác nhằm tạo cơ hội cho họ được học nghề để tìm việc làm, tự tạo việc làm, lập thân, lập nghiệp. (khoản 4 Điều 7).
- Người tàn tật, khuyết tật học nghề được hưởng các chính sách đối với học sinh, sinh viên nói chung và còn được hưởng các chính sách sau: được tư vấn học nghề, tư vấn việc làm miễn phí; người tàn tật, khuyết tật học nghề thuộc hộ nghèo được miễn học phí, được cấp học bổng và hỗ trợ ăn, ở, đi lại theo quy định của pháp luật (Điều 71).
- Học sinh tốt nghiệp trường trung học cơ sở dân tộc nội trú, trường trung học phổ thông dân tộc nội trú, kể cả nội trú dân nuôi được tuyển thẳng vào học trường trung cấp nghề (khoản 2 Điều 65).
- Học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú khi chuyển sang học nghề được hưởng chính sách như học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú (khoản 3 Điều 65).
- Trong quá trình học nghề nếu người học nghề đi làm nghĩa vụ quân sự hoặc do ốm đau, tai nạn, thai sản không đủ sức khoẻ hoặc gia đình có khó khăn không thể tiếp tục học nghề hoặc đi làm thì được bảo lưu kết quả học nghề và được trở lại tiếp tục học tập để hoàn thành khóa học. Thời gian được bảo lưu kết quả học nghề không quá bốn năm (khoản 4 Điều 65).
- Người có bằng tốt nghiệp trung cấp nghề loại khá trở lên đăng ký học cùng ngành nghề đào tạo hoặc người có bằng tốt nghiệp trung cấp nghề đăng ký học cùng ngành nghề đào tạo nếu có ít nhất hai năm làm việc theo nghề đã được đào tạo được tuyển thẳng vào học cao đẳng nghề (khoản 4 Điều 34).
- Người đạt một trong các giải nhất, nhì, ba tại các kỳ thi học sinh giỏi nghề quốc gia, nếu có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc bằng tốt nghiệp trung cấp nghề được tuyển thẳng vào trường cao đẳng, trường cao đẳng nghề để học ngành nghề phù hợp với nghề đã đạt giải (khoản 2 Điều 67).
- Người đạt một trong các giải nhất, nhì, ba tại các kỳ thi học sinh giỏi nghề quốc tế, nếu có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc bằng tốt nghiệp trung cấp nghề thì được tuyển thẳng vào trường đại học để học ngành nghề phù hợp với nghề đã đạt giải (khoản 3 Điều 67).
3.2. Chính sách đối với cơ sở dạy nghề
Luật dạy nghề đã quy định bổ sung các chính sách mới đối với các cơ sở dạy nghề. Dưới đây là những chính sách cụ thể:
- Đầu tư mở rộng mạng lưới cơ sở dạy nghề; đầu tư có trọng tâm, trọng điểm để đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp dạy nghề, phát triển đội ngũ giáo viên, hiện đại hoá thiết bị, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng dạy nghề; tập trung xây dựng một số cơ sở dạy nghề tiếp cận với trình độ tiên tiến của khu vực và thế giới; chú trọng phát triển dạy nghề ở các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; đầu tư đào tạo các nghề thị trường lao động có nhu cầu, nhưng khó thực hiện xã hội hoá. (khoản 1,2 Điều 7).
- Nhà nước khuyến khích, hỗ trợ dạy các nghề truyền thống và ngành nghề ở nông thôn (khoản 3 Điều 7).
- Nhà nước có chính sách giao hoặc cho thuê đất, cơ sở vật chất, ưu đãi về tín dụng, miễn, giảm thuế theo quy định của pháp luật đối với cơ sở dạy nghề; miễn thuế theo quy định của pháp luật đối với sản phẩm được tạo ra từ hoạt động dạy nghề phục vụ cho cơ sở dạy nghề;
- Nhà nước có chính sách đầu tư bảo đảm các điều kiện cho cơ sở dạy nghề tiếp nhận học sinh phổ thông dân tộc nội trú khi ra trường được vào học nghề; hỗ trợ cho các cơ sở dạy nghề phát triển các nghề đáp ứng nhu cầu học nghề của người lao động đi làm việc ở nước ngoài
(Điều 54).
- Cơ sở dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật được Nhà nước hỗ trợ về tài chính để đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề; được giao đất không thu tiền hoặc thuê đất ở nơi thuận lợi cho việc học nghề của người tàn tật, khuyết tật (khoản 2 Điều 70).
- Cơ sở dạy nghề được công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề được hưởng chính sách hỗ trợ đầu tư để nâng cao chất lượng dạy nghề và được tham gia đấu thầu thực hiện chỉ tiêu dạy nghề theo đơn đặt hàng của Nhà nước (khoản 3 Điều 78
).
3.3. Chính sách đối với giáo viên dạy nghề
- Giáo viên dạy nghề được hưởng chính sách bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, chính sách tiền lương, chính sách đối với nhà giáo công tác ở trường chuyên biệt, ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn quy định tại các điều 80, 81 và 82 của Luật giáo dục và được hưởng phụ cấp khi dạy thực hành các nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo quy định của Chính phủ và được hưởng các chính sách khác đối với nhà giáo (Điều 62).
- Giáo viên dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật được Nhà nước đầu tư đào tạo và bồi dưỡng về chuyên môn, kỹ năng, phương pháp dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật và được hưởng phụ cấp đặc thù theo quy định của Chính phủ (Điều 72).
4. Liên thông trong đào tạo
- Liên thông trong đào tạo được thực hiện căn cứ vào chương trình đào tạo; người học nghề khi chuyển từ trình độ đào tạo thấp lên trình độ cao hơn cùng ngành nghề hoặc khi chuyển sang học ngành nghề, trình độ đào tạo khác thì không phải học lại những nội dung đã học.
- Hiệu trưởng các trường căn cứ vào chương trình dạy nghề để quyết định mô-đun, môn học hoặc nội dung mà người học nghề không phải học lại.
5. Đẩy mạnh xã hội hoá dạy nghề theo hướng đa dạng các loại hình cơ sở dạy nghề, hình thức dạy nghề
5.1. Đẩy mạnh xã hội hoá dạy nghề
Để đẩy mạnh xã hội hoá dạy nghề, ngoài các loại hình trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề công lập và tư thục, Luật đã quy định bổ sung loại hình trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề có vốn đầu tư của nước ngoài thành lập theo hình thức liên doanh hoặc 100% vốn nước ngoài do tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên (khoản 3 Điều 39). Đồng thời Luật cũng quy định những cơ sở sau nếu có đủ điều kiện dạy nghề và đăng ký hoạt động dạy nghề cũng được tổ chức dạy nghề: trường trung cấp chuyên nghiệp, trường cao đẳng, trường đại học; doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khác.
5.2. Đa dạng hoá chương trình dạy nghề, hình thức dạy và học
- Chương trình dạy nghề bao gồm: chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng; các loại chương trình dạy nghề thường xuyên (chương trình bồi dưỡng, nâng cao, cập nhật kiến thức và kỹ năng nghề; chương trình dạy nghề theo hình thức kèm cặp nghề, truyền nghề; chương trình chuyển giao công nghệ).
- Ngoài dạy nghề chính quy được thực hiện với các chương trình sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề tại các cơ sở dạy nghề theo các khoá học tập trung và liên tục, Luật quy định “Dạy nghề thường xuyên được thực hiện linh hoạt về thời gian, địa điểm, phương pháp đào tạo để phù hợp với yêu cầu của người học nghề nhằm tạo điều kiện cho người lao động học suốt đời, nâng cao trình độ kỹ năng nghề thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động, tạo cơ hội tìm việc làm, tự tạo việc làm (khoản 2 Điều 32)”.
- Người học nghề có thể học chương trình sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề theo hình thức vừa làm vừa học hoặc tự học có hướng dẫn để được cấp chứng chỉ sơ cấp nghề, bằng tốt nghiệp trung cấp nghề, bằng tốt nghiệp cao đẳng nghề.
6. Nhiệm vụ và quyền hạn của trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề
6.1. Trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề, trường cao đẳng nghề có nhiệm vụ, quyền hạn, quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm quy định tại các điều 58, 59 và 60 của Luật giáo dục và các nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:
a) Tư vấn học nghề, tư vấn việc làm miễn phí cho người học nghề;
b) Tổ chức cho người học nghề tham quan, thực tập tại doanh nghiệp;
c) Liên doanh, liên kết hoạt động dạy nghề với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong nước và tổ chức, cá nhân nước ngoài;
d) Được thành lập doanh nghiệp và tổ chức sản xuất, kinh doanh, dịch vụ theo quy định của pháp luật;
đ) Đưa nội dung giảng dạy về ngôn ngữ, phong tục tập quán, pháp luật có liên quan của nước mà người lao động đến làm việc và pháp luật có liên quan của Việt Nam vào chương trình dạy nghề khi tổ chức dạy nghề cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài
(Điều 50)
.
6.2. Nâng cao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các cơ sở dạy nghề
Luật quy định bổ sung các quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cơ sở dạy nghề:
- Cơ sở dạy nghề tổ chức biên soạn và duyệt chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp. Căn cứ vào chương trình khung, hiệu trưởng các trường đào tạo trình độ trung cấp nghề, trình độ cao đẳng nghề tổ chức biên soạn và duyệt chương trình dạy nghề của trường mình. Cơ sở dạy nghề tổ chức biên soạn và duyệt giáo trình làm tài liệu giảng dạy, học tập chính thức (các điều 13,14,20,21,27 và 28).
- Hiệu trưởng các trường đào tạo trình độ trung cấp nghề, trình độ cao đẳng nghề căn cứ vào chương trình dạy nghề để quyết định mô-đun, môn học hoặc nội dung mà người học nghề không phải học lại (khoản 2 Điều 8).
- Cơ sở dạy nghề được thực hiện tuyển sinh học nghề một hoặc nhiều lần trong năm, tuỳ theo khả năng đào tạo của cơ sở dạy nghề, thời gian của khoá học và nhu cầu của người học nghề, của doanh nghiệp (khoản 5 Điều 34).
7. Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong hoạt động dạy nghề
Doanh nghiệp đóng một vai trò rất quan trọng trong hoạt động dạy nghề, từ việc xác định nhu cầu đào tạo (số lượng, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu trình độ đào tạo, tiêu chuẩn kỹ năng nghề), tham gia vào quá trình xây dựng chương trình, giáo trình dạy nghề, tham gia vào quá trình đào tạo, nhất là thực tập nghề và đánh giá kết quả học tập của người học nghề. Mặt khác doanh nghiệp cũng có thể chủ động thành lập cơ sở dạy nghề để đào tạo nguồn nhân lực của mình. Vì vậy Luật dạy nghề đã có một chương riêng quy định về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong hoạt động dạy nghề.
7.1. Quyền của doanh nghiệp
Được thành lập
trung tâm dạy nghề,
trường trung cấp nghề,
trường cao đẳng nghề để đào tạo nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và cho xã hội; tổ chức dạy nghề cho người lao động để làm việc cho doanh nghiệp; liên doanh, liên kết với cơ sở dạy nghề để tổ chức dạy nghề cho người lao động; tổ chức nghiên cứu, sản xuất, ứng dụng, chuyển giao công nghệ; tham gia hội đồng thẩm định chương trình, giáo trình dạy nghề; giảng dạy, hướng dẫn thực tập nghề và đánh giá kết quả học tập của người học nghề; tham gia xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề, đánh giá kỹ năng nghề quốc gia (khoản 1,2,3 và 4 Điều 55).
7.2. Nghĩa vụ của doanh nghiệp
- Cung cấp thông tin về ngành nghề, nhu cầu đào tạo và sử dụng lao động của doanh nghiệp cho cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề; tiếp nhận người học nghề đến tham quan, thực tập kỹ năng nghề tại doanh nghiệp thông qua hợp đồng với cơ sở dạy nghề; trả công cho người học nghề khi họ trực tiếp hoặc tham gia làm ra sản phẩm cho doanh nghiệp (Điều 56);
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề cho người lao động của doanh nghiệp; tạo điều kiện cho người lao động của doanh nghiệp vừa làm vừa học để nâng cao trình độ kỹ năng nghề; đào tạo lại nghề cho người lao động khi chuyển sang làm công việc khác của doanh nghiệp (Điều 57).
7.3. Chính sách đối với doanh nghiệp có hoạt động dạy nghề
- Doanh nghiệp được Nhà nước hỗ trợ khi tiếp nhận người tàn tật, khuyết tật vào học nghề và làm việc cho doanh nghiệp; được trừ để tính thu nhập chịu thuế theo quy định của pháp luật đối với các khoản đầu tư, chi phí hợp lý của doanh nghiệp để duy trì hoạt động của cơ sở dạy nghề trực tiếp phục vụ cho sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và chi phí dạy nghề của doanh nghiệp cho người lao động được tuyển dụng vào làm việc cho doanh nghiệp (khoản 5 Điều 55).
8. Dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật
Dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật nhằm giúp họ có năng lực thực hành nghề phù hợp với khả năng lao động của mình để tự tạo việc làm hoặc tìm được việc làm, ổn định đời sống và hoà nhập cộng đồng.
Để bảo đảm việc dạy nghề phù hợp với người tàn tật, khuyết tật Luật đã quy định các điều kiện đối với cơ sở dạy nghề (Điều 69), bao gồm:
- Cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề; giáo trình, phương pháp và thời gian dạy nghề phù hợp với người tàn tật, khuyết tật;
- Giáo viên có chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng giảng dạy cho người tàn tật, khuyết tật;
- Các công trình xây dựng phục vụ cho người tàn tật, khuyết tật học nghề phải bảo đảm các tiêu chuẩn theo quy định của Bộ trưởng Bộ Xây dựng.
9. Kiểm định chất lượng dạy nghề
Nâng cao chất lượng dạy nghề đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong nước và ngoài nước là một vấn đề được các cấp, các ngành, người sử dụng lao động, người học nghề và xã hội quan tâm. Do đó trong Luật dạy nghề đã dành một chương quy định về kiểm định chất lượng dạy nghề nhằm đánh giá, xác định mức độ thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung dạy nghề đối với cơ sở dạy nghề, với những nội dung sau:
- Nội dung kiểm định chất lượng đối với cơ sở dạy nghề bao
gồm các tiêu chí sau đây: mục tiêu và nhiệm vụ; tổ chức và quản lý; hoạt động dạy và học; giáo viên và cán bộ quản lý; chương trình, giáo trình; thư viện; cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùng dạy học; quản lý tài chính; các dịch vụ cho người học nghề.
- Các hình thức kiểm định chất lượng dạy nghề bao gồm: tự kiểm định chất lượng dạy nghề của cơ sở dạy nghề; kiểm định chất lượng dạy nghề của cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề ( Điều 74).
- Quản lý và tổ chức thực hiện kiểm định chất lượng dạy nghề: Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề ở Trung ương quy định tiêu chuẩn, quy trình kiểm định chất lượng dạy nghề, chỉ đạo, tổ chức thực hiện kiểm định chất lượng dạy nghề.
-
Nhiệm vụ và quyền hạn của cơ sở dạy nghề trong việc thực hiện kiểm định chất lượng dạy nghề: xây dựng và thực hiện kế hoạch dài hạn, kế hoạch hằng năm về nâng cao chất lượng dạy nghề; tổ chức tự kiểm định chất lượng dạy nghề theo tiêu chuẩn, quy trình kiểm định chất lượng dạy nghề; cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ hoạt động kiểm định chất lượng dạy nghề khi cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề thực hiện kiểm định tại cơ sở mình; trong trường hợp không đồng ý với kết luận kiểm định thì có quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật.
- Công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề: Cơ sở dạy nghề đã được kiểm định chất lượng nếu đạt yêu cầu thì được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề có giá trị trong thời hạn năm
năm; cơ sở dạy nghề không duy trì được chất lượng theo tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề thì bị thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề; Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề ở trung ương có thẩm quyền cấp và thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề.
- Nhiệm vụ, quyền hạn của cơ sở dạy nghề được công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề: cơ sở dạy nghề được công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng dạy nghề có trách nhiệm duy trì và tiếp tục nâng cao chất lượng dạy nghề; hằng năm báo cáo kết quả tự kiểm định với cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề; được hưởng chính sách hỗ trợ đầu tư để nâng cao chất lượng dạy nghề và được tham gia đấu thầu thực hiện chỉ tiêu dạy nghề theo đơn đặt hàng của Nhà nước.
10. Đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia
Xây dựng, ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cho người lao động là một yêu cầu khách quan đối với Việt Nam trong nền kinh tế thị trường và hội nhập thị trường lao động thế giới. Luật dành một chương quy định những nguyên tắc chung về đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề với những nội dung chủ yếu sau:
- Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia là cơ sở để người lao động phấn đấu nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sản xuất, kinh doanh và để người sử dụng lao động bố trí công việc, trả lương hợp lý cho người lao động; góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực nghề nghiệp; là căn cứ để xây dựng chương trình dạy nghề phù hợp với yêu cầu của sản xuất, kinh doanh.
- Quy định cơ quan quản lý nhà nước về đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia và nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan này.
- Quy định các cơ quan tổ chức chịu trách nhiệm tổ chức xây dựng và ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia cho từng nghề.
- Quy định về việc tổ chức thực hiện đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cho người lao động.
- Quy định quyền của người lao động trong việc tham dự đánh giá kỹ năng nghề quốc gia: người lao động có kỹ năng nghề tích luỹ được trong quá trình học tập, làm việc có quyền tham dự đánh giá kỹ năng nghề quốc gia; người lao động đạt yêu cầu ở bậc trình độ kỹ năng nghề nào thì được cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia ở bậc trình độ đó.
11. Quỹ hỗ trợ học nghề
Luật quy định việc thành lập Quỹ hỗ trợ học nghề để hỗ trợ cho người học nghề. Nguồn tài chính của Quỹ hỗ trợ học nghề bao gồm đóng góp tự nguyện của doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân; hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đóng góp cho Quỹ hỗ trợ học nghề. Quỹ hỗ trợ học nghề hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được miễn thuế. Việc quản lý và sử dụng Quỹ hỗ trợ học nghề phải đúng mục đích và theo quy định của pháp luật.
IV. TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Luật dạy nghề có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 6 năm 2007.
1. Để đưa Luật dạy nghề vào cuộc sống, trước mắt cần làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến các nội dung cơ bản của Luật dạy nghề trong cơ quan, tổ chức, các cơ sở dạy nghề và xã hội nhằm không ngừng nâng cao nhận thức về vai trò vị trí của công tác dạy nghề trong lập thân lập nghiệp của mỗi người và trong phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao tinh thần trách nhiệm của các cấp, các ngành, các cơ sở dạy nghề, doanh nghiệp, giáo viên dạy nghề, người học nghề trong việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn trong hoạt động dạy nghề đã được quy định trong Luật.
2. Cùng với hoạt động trên Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội và các cơ quan được Chính phủ phân công khẩn trương xây dựng và trình Chính phủ ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật. Cụ thể sẽ ban hành các Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn các nội dung sau của Luật dạy nghề :
- Phụ cấp đối với giáo viên dạy nghề khi dạy thực hành các nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm (Điều 62);
- Phụ cấp đặc thù đối với giáo viên dạy nghề cho người tàn tật, khuyết tật (Điều 72);
- Phân cấp quản lý nhà nước về dạy nghề của Chính phủ đối với Uỷ ban nhân dân các cấp, Bộ, cơ quan ngang bộ (Điều 84);
- Quy định cụ thể việc thành lập, quản lý và sử dụng Quỹ hỗ trợ học nghề (Điều 86);
- Quy định cụ thể về tổ chức và hoạt động của thanh tra dạy nghề (Điều 88);
- Quy định về xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực dạy nghề (Điều 89).
Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội ban hành theo thẩm quyền và phối hợp với các Bộ, ngành liên quan ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện các nội dung của Luật dạy nghề. 3. Tổ chức tập huấn quán triệt đầy đủ các quy định của Luật dạy nghề, nâng cao năng lực của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề trong việc tổ chức thực hiện các quy định của Luật dạy nghề; phân cấp cho các cấp, các ngành, tăng quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các cơ sở dạy nghề, xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng từ Trung ương tới địa phương nhằm tạo ra sự thống nhất cao trong tổ chức thực hiện pháp luật về dạy nghề.
Luật Việt